Rss Feed Đăng nhập

NGHỆ THUẬT SO SÁNH, PHÓNG ĐẠI TRONG ĐOẠN TRÍCH CHIẾN THẮNG MTAO MXÂY (TRÍCH ĐĂM SĂN - SỬ THI TÂY NGUYÊN)

Gửi lên: 31/12/2019 17:19, Người gửi: trannga, Đã xem: 727
CHUYÊN ĐỀ THÁNG 12 NĂM HỌC 2019-2020
 
NGHỆ THUẬT SO SÁNH, PHÓNG ĐẠI TRONG ĐOẠN TRÍCH
CHIẾN THẮNG MTAO MXÂY
(TRÍCH ĐĂM SĂN - SỬ THI TÂY NGUYÊN)
 
Người thực hiện: Lê Thị Quỳnh Hương
 
I. Lí do chọn đề tài
       Sử thi dân gian là một thể loại văn học đặc biệt. Đây là một thể loại tự sự dân gian về thời kỳ lịch sử khi loài người bước vào xã hội văn minh, kể về những kỳ tích, sự nghiệp anh hùng có tầm vóc lớn. Sử thi là những sáng tác tự sự có quy mô tương đối lớn, bằng văn vần hay văn xuôi giàu chất thơ. Nội dung bao quát cả đời sống toàn dân trong suốt một thời kỳ lịch sử dài mà trung tâm là những sự kiện có ý nghĩa trọng đại trong đời sống cộng đồng. Tìm hiểu sử thi dân gian Việt Nam, chúng ta sẽ hiểu hơn về đời sống tinh thần của các dân tộc anh em. Đăm Săn là tác phẩm sử thi nổi tiếng của dân tộc Ê-đê. Chương trình Ngữ Văn 10 có bài học về sử thi Đăm Săn với đoạn trích Chiến thắng Mtao Mxây. Đoạn trích này thể hiện khá rõ nét thi pháp sử thi, đặc biệt trong đoạn trích có sử dụng nhiều câu văn so sánh, phóng đại. Tác giả dân gian đã sử dụng so sánh, phóng đại như thế nào trong đoạn trích? So sánh, phóng đại mang lại hiệu quả nghệ thuật gì? Để trả lời cho các câu hỏi này, tôi thực hiện chuyên đề: Nghệ thuật so sánh, phóng đại trong đoạn trích Chiến thắng Mtao Mxây (Trích Đăm Săn - sử thi Tây Nguyên).
II. Phần nội dung
1. Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn
1.1. Cơ sở lí luận
      “Sử thi thường sử dụng biện pháp phóng đại (phóng đại trong so sánh, trong miêu tả, trong cảm nhận, trong đánh giá…). Ví dụ: khi miêu tả về thiên nhiên và người anh hùng chúng ta nhận thấy, thiên nhiên để cho người anh hùng xuất hiện thường là một thiên nhiên kì vỹ (một bãi đất lớn, một đồi cỏ gianh, một khu rừng rậm, một con suối lớn, một cánh đồng thẳng cánh diều bay,…). Hình ảnh người anh hùng trước kẻ thù đối kháng thường được miêu tả dưới bút pháp tô đậm, phóng đại. Biện pháp này phục vụ mục đích sử thi nhằm miêu tả không gian hào hùng, sự tích anh hùng của người anh hùng để dựng lên một môi trường tinh thần đặc biệt cho người anh hùng xuất hiện. Trong sử thi tất cả phải là tuyệt đối, chỉ có những giá trị tuyệt đối mới có những hình tượng tuyệt đối. Biện pháp phóng đại đã giúp cho sử thi vươn tới những mục đích của nghệ thuật đó.
       Thi pháp sử thi còn hay sử dụng những mẫu hình quen thuộc có sẵn trong tự nhiên, thường gặp trong đời sống hay những vật dụng thường dùng để so sánh: So sánh thiên nhiên với con người (cái đẹp, ánh mắt của nữ thần mặt trời, đoàn quân của Đăm Săn đi lên rẫy, đi bắt cá… Hay so sánh thiên nhiên với thiên nhiên (cảnh sắc nơi trần thế - cảnh sắc nơi ông trời ở; cảnh sắc nơi nữ thần mặt trời sinh sống với cảnh sắc nơi buôn làng mà tù trưởng Đăm Săn lãnh đạo…). So sánh những cái nghe thấy với những cái nhìn thấy. (Nguyễn Thanh Du)
     Đoạn trích Chiến thắng Mtao Mxây (Trích Đăm Săn - sử thi Tây Nguyên) là đoạn trích thể hiện rõ nét thi pháp sử thi, sử dụng nhiều câu văn so sánh, phóng đại. Những câu văn ấy đã mang lại sức hấp dẫn, sự lôi cuốn đối với mọi người. Tìm hiểu đoạn trích này, không thể không tìm hiểu nghệ thuật so sánh, phóng đại.
1. 2. Cơ sở thực tiễn
     Thực tiễn dạy học cho thấy trong các giờ học về đoạn trích Chiến thắng Mtao Mxây, giáo viên và học sinh thường chú trọng nhiều hơn những vấn đề về nội dung mà chưa đi sâu vào đọc hiểu những nét đặc sắc về nghệ thuật nên chưa tìm hiểu sâu về các câu văn có dùng so sánh, phóng đại. Trong các giờ học văn bản này giáo viên cần giúp học sinh hiểu rõ hơn nghệ thuật so sánh, phóng đại trong mối quan hệ với các giá trị khác của văn bản. Để làm được điều đó, giáo viên phải có hiểu biết về nghệ thuật so sánh, phóng đại trong đoạn trích, từ đó có cách định hướng để học sinh đọc hiểu văn bản tốt hơn.
     Xuất phát từ cơ sở lí luận và thực tiễn đó, tôi thực hiện chuyên đề: Nghệ thuật so sánh, phóng đại trong đoạn trích Chiến thắng Mtao Mxây (Trích Đăm Săn - sử thi Tây Nguyên).
2. Nội dung chuyên đề
2.1.  Những vấn đề chung
2.1.1.  Khái niệm so sánh, phóng đại
     So sánh là đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự việc khác làm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự vật được nhắc tới, khiến cho câu văn thêm phần sinh động, gây hứng thú với người đọc.
     Phóng đại là phép tu từ nói quá mức độ, quy mô, tính chất của sự vật, hiện tượng được miêu tả để nhấn mạnh, gây ấn tượng, tăng sức biểu cảm.
2.1.2.  Khái niệm sử thi, phân loại sử thi
     Sử thi là những tác phẩm tự sự dân gian có quy mô lớn, sử dụng ngôn ngữ có vần, nhịp, xây dựng những hình tượng nghệ thuật hoành tráng, hào hùng để kể về một hoặc nhiều biến cố lớn diễn ra trong đời sống cộng đồng của cư dân thời cổ đại.
    Sử thi dân gian Việt Nam có hai loại. Đó là sử thi thần thoại và sử thi anh hùng. Sử thi thần thoại kể về sự hình thành thế giới, sự ra đời của muôn loài, sự hình thành các dân tộc và các vùng cư trú của họ, sự xuất hiện nền văn minh buổi đầu.
Còn sử thi anh hùng kể về cuộc đời và sự nghiệp của các tù trưởng anh hùng. Sử thi Đăm Săn là tác phẩm tiêu biểu cho sử thi anh hùng.
2.1.3. Tóm tắt tác phẩm Đăm Săn
     Theo tục nối dây trong chế độ mẫu hệ, Đăm Săn phải lấy hai chị em Hơ Nhị và Hơ Bhị làm vợ. Đăm Săn cưỡng lại. Trời "đã chống gậy hèo đến thu xếp việc cưới hỏi". Đăm Săn phải khuất phục trước sức mạnh của tập tục. Nhưng khi về đến nhà vợ, chàng vẫn tiếp tục chống lại cuộc hôn nhân đó. Chàng trễ nải công việc nhà vợ, không chăm sóc vợ và bỏ về nhà chị ruột. Hành động tiêu biểu nhất là Đăm Săn chặt cây smuk, một thứ cây thần, cây "linh hồn", cây "tổ tiên", cây "sinh ra Hơ Nhị và Hơ Bhị". Do những hành động trên của Đăm Săn, Hơ Nhị và Hơ Bhị đã 2 lần chết. Song khi vợ chết, chàng khóc thương "người vợ mà thần linh ban cho chàng", để chàng "có người nấu cơm, sắm thức ăn, dệt khố áo". Chàng đã xin thần linh ban phép cho vợ chàng sống lại.
Là 1 tù trưởng anh hùng, Đăm Săn đã lập nên những kì tích trong lao động như thuần phục voi dữ, làm rẫy, bắt cá,... Kì tích lẫy lừng hơn cả của Đăm Săn là chiến thắng 2 tù trưởng thù địch là Mtao Grư và Mtao Mxây (2 tù trưởng đã cướp vợ Đăm Săn). Đăm Săn chiến thắng, tôi tớ và dân làng của tù trưởng thù địch tự nguyện mang của cải đi theo. Cứ mỗi lần như vậy, Đăm Săn lại thêm giàu mạnh, uy tín càng cao.
    Với khát vọng trở thành tù trưởng hùng mạnh, vươn tới cuộc sống phóng khoáng, Đăm Săn đi cầu hôn Nữ thần Mặt Trời nhưng thất bại và bị chết trong rừng sáp đen. Sau khi chết, chàng biến thành con ruồi và bay vào miệng chị gái mình. Chị gái Đăm Săn sinh ra Đăm Săn cháu, người cháu này tiếp tục đi trên con đường của cậu mình.
2.1.4. Vị trí của đoạn trích, tóm tắt đoạn trích
       Đoạn trích Chiến thắng Mtao Mxây thuộc phần giữa của tác phẩm. Sau khi về làm chồng hai chị em Hơ Nhị và Hơ Bhị, Đam Săn trở nên một tù trưởng giàu có và uy danh lừng lẫy. Các tù trưởng Kên Kên (Mtao Grư) và tù trưởng Sắt (Mtao Mxây) lừa lúc Đăm Săn cùng các nô lệ lên rẫy, ra sông lao động sản xuất đã kéo người tới cướp phá buôn làng của chàng và bắt Hơ Nhị về làm vợ. Cả hai lần ấy Đăm Săn đều tổ chức đánh trả và chiến thắng, vừa cứu được vợ lại vừa sáp nhập được đất đai, của cải của kẻ địch khiến cho uy danh của chàng càng lừng lẫy, bộ tộc càng giàu có và đông đúc hơn. Đoạn trích ngợi ca cuộc chiến đấu của Đăm Săn. Đó là cuộc chiến đấu vì danh dự, vì hạnh phúc gia đình và hơn nữa vì cuộc sống bình yên và sự phồn vinh của thị tộc. Đoạn trích này tiêu biểu cho những đặc trưng của thể loại sử thi anh hùng.
        Đăm Săn đột nhập vào nhà Mtao Mxây và gọi hắn ra thách đấu. Mtao Mxây do dự, được Đăm Săn nhường quyền đánh trư­ớc nhưng đư­ờng khiên của hắn không đâm trúng Đăm Săn. Đến lượt Đăm Săn rung khiên múa vun vút. Chàng đã đâm trúng Mtao Mxây như­ng không thủng. Đăm Săn thấm mệt, vừa chạy vừa ngủ và mộng thấy ông Trời, được ông Trời bày cho cách dùng cái chày mòn ném vào vành tai Mtao Mxây. Đăm Săn làm theo lời của ông Trời. Mtao Mxây ngã lăn ra đất và bị Đăm Săn cắt đầu bêu ra ngoài đư­ờng. Đăm Săn kêu gọi tôi tớ, dân làng của Mtao Mxây đi theo mình. Về làng, Đăm Săn mở tiệc ăn mừng linh đình, kéo dài suốt cả mùa khô. Đăm Săn ngày càng hùng mạnh, giàu có, “danh vang đến thần, tiếng lừng khắp núi”.
2.2. Nghệ thuật so sánh, phóng đại trong đoạn trích Chiến thắng Mtao Mxây (Trích Đăm Săn - sử thi Tây Nguyên).
2.2.1. Những câu văn có sử dụng so sánh, phóng đại
       Trong đoạn trích Chiến thắng Mtao Mxây có rất nhiều câu văn có sử dụng so sánh, phóng đại. Có thể liệt kê ra những câu văn sau:
“Khiên hắn tròn như đầu cú, gươm hắn óng ánh như cái cầu vồng. Trông hắn dữ tợn như một vị thần.”
“Khiên hắn kêu lạch xạch như quả mướp khô”
“Ngươi múa một mình, múa kêu lạch xạch như quả mướp khô”
“Ta như gà làng mới mọc cựa kliê, như gà rừng mới mọc cựa êchăm"
“Một lần xốc tới, chàng vượt một đồi tranh. Một lần xốc tới nữa, chàng vượt một đồi lồ ô. Chàng chạy vun vút qua phía đông, vun vút qua phía tây”
“Chàng nhai trầu, sức chàng tăng thêm gấp bội”
“Chàng múa trên cao, gió như bão. Chàng múa dưới thấp, gió như lốc. Chòi lẫm đổ lăn lóc. Cây cối chết rụi. Khi chàng múa dưới thấp, vang lên tiếng đĩa khiên đồng. Khi chàng múa trên cao, vươn lên tiếng đĩa khiên kênh. Khi chàng múa chạy nước kiệu, quả núi ba lần rạn nứt, ba đồi tranh bật rễ bay tung”
“Đoàn người đông như bầy càtong, đặc như bầy thiêu thân, ùn ùn như kiến như mối”
“Tôi tớ mang của cải về nhiều như ong đi chuyển nước, như vò vẽ đi chuyển hoa, như trai gái đi giếng làng cõng nước.”
“Rượu bảy ché, trâu bảy con để dâng thần, cầu cho ta được bình yên vô sự, nạn khỏi tai qua, lớn lên như sông nước, cao lên như cây rừng, không còn ai bì kịp.”
“Hãy đánh lên tất cả cho ở dưới vỡ toác các cây đòn ngạc, cho ở trên gãy nát các cây xà ngang, cho tiếng chiêng vang vọng khắp đó đây, khiến voi, tê giác trong rừng quên không cho con bú, ếch nhái dưới gầm sàn, kì nhông ngoài bãi phải ngừng kêu, tất cả đều ngày đêm lặng thinh để nghe tiếng chiêng ăn đông uống vui như mừng mùa khô năm mới của ta vậy.”
“Thế là bà con xem, nhà Đăm Săn đông ngịt khách ,tôi tớ chật ních cả nhà ngoài.” “Chàng mở tiệc ăn uống linh đình, thịt lợn thịt trâu ăn không ngớt. Thịt lợn ăn đến cháy đen hết ống le, thịt dê ăn đến cháy đen hết ống lồ ô. Tiết bò tiết trâu đọng đen khắp sàn hiên, dây cồng dây chiêng dăng như mạng nhện, chỉ vàng chỉ đỏ như hoa dam piết”
“Cả một vùng nhão ra như nước.”
“Rõ ràng là tù trưởng Đăm Săn đang giàu lên, chiêng lắm, la nhiều. Rõ ràng là Đăm Săn có chiêng đống voi bầy, có bạn bè như nêm như xếp. Làm sao mà có được một tù trưởng giàu có, đầu đội khăn nhiễu, vai mang nải hoa, đánh đâu đập tan đó, vây đâu phá nát đó như chàng?”
“Vì vậy danh vang đến thần, tiếng lừng khắp núi, đông tây đâu đâu cũng nghe danh tiếng Đăm Săn”
 “Ngực quấn chéo một tấm mền chiến, mình khoác một tấm áo chiến, tai đeo nụ, sát bên mình nghênh ngang đủ giáo gươm, đôi mắt long lanh  như mắt chim ghếch ăn hoa tre, chàng Đăm Săn hiện ra là một trang tù trưởng mới giàu lên, đang tràn đầy sức trai, tiếng tăm lừng lẫy.”
“Bắp chân chàng to bằng cây xà ngang, bắp đùi chàng to bằng ống bễ, sức chàng ngang sức voi đực, hơi thở chàng ầm ầm tựa sấm dậy, chàng nằm sấp thì gãy gầm sàn, chàng nằm ngửa thì gãy xà dọc: Đăm Săn vốn đã ngang tàng từ trong bụng mẹ”
2.2.2. Cách so sánh, phóng đại trong đoạn trích
    Trong đoạn trích này, tác giả dân gian sử dụng các câu văn so sánh, phóng đại đa dạng và linh hoạt.
     Đoạn trích sử dụng nhiều so sánh tương đồng. Ví dụ: “Chàng múa trên cao, gió như bão. Chàng múa dưới thấp, gió như lốc”, “Đoàn người đông như bầy càtong, đặc như bầy thiêu thân, ùn ùn như kiến như mối”, “Bắp chân chàng to bằng cây xà ngang, bắp đùi chàng to bằng ống bễ, sức chàng ngang sức voi đực, hơi thở chàng ầm ầm tựa sấm dậy, chàng nằm sấp thì gãy gầm sàn, chàng nằm ngửa thì gãy xà dọc: Đăm Săn vốn đã ngang tàng từ trong bụng mẹ”
     Nghệ thuật so sánh, phóng đại trong đoạn trích có sự kết hợp với nghệ thuật đối lập và phép điệp. Ví như những câu văn miêu tả sự đối lập giữa cảnh múa khiên của Đăm Săn và Mtao Mxây. Khi Mtao Mxây múa khiên thì: “Khiên hắn kêu lạch xạch như quả mướp khô”. Còn Đăm săn múa khiên thì: “Một lần xốc tới, chàng vượt một đồi tranh. Một lần xốc tới nữa, chàng vượt một đồi lồ ô. Chàng chạy vun vút qua phía đông, vun vút qua phía tây”, “Chàng múa trên cao, gió như bão. Chàng múa dưới thấp, gió như lốc. Chòi lẫm đổ lăn lóc. Cây cối chết rụi. Khi chàng múa dưới thấp, vang lên tiếng đĩa khiên đồng. Khi chàng múa trên cao, vươn lên tiếng đĩa khiên kênh. Khi chàng múa chạy nước kiệu, quả núi ba lần rạn nứt, ba đồi tranh bật rễ bay tung”
   Các câu văn so sánh, câu văn phóng đại có khi được sử dụng tách riêng nhau. Đây là các câu văn dùng biện pháp so sánh: “Khiên hắn tròn như đầu cú, gươm hắn óng ánh như cái cầu vồng”, “Khiên hắn kêu lạch xạch như quả mướp khô”. “Đoàn người đông như bầy càtong, đặc như bầy thiêu thân, ùn ùn như kiến như mối”. Còn đây là các câu văn dùng biện pháp phóng đại: Chòi lẫm đổ lăn lóc. Cây cối chết rụi. Khi chàng múa dưới thấp, vang lên tiếng đĩa khiên đồng. Khi chàng múa trên cao, vươn lên tiếng đĩa khiên kênh. Khi chàng múa chạy nước kiệu, quả núi ba lần rạn nứt, ba đồi tranh bật rễ bay tung”.
     Nhưng cũng có khi tác giả dân gian lại dùng biện pháp so sánh kết hợp với  biện pháp phóng đại trong một câu văn. Ví dụ: “Rõ ràng là tù trưởng Đăm Săn đang giàu lên, chiêng lắm, la nhiều. Rõ ràng là Đăm Săn có chiêng đống voi bầy, có bạn bè như nêm như xếp. Làm sao mà có được một tù trưởng giàu có, đầu đội khăn nhiễu, vai mang nải hoa, đánh đâu đập tan đó, vây đâu phá nát đó như chàng?”
   Đọc đoạn trích ta thấy so sánh, phóng đại có trong lời của người kể chuyện. Ví dụ: “Đoàn người đông như bầy càtong, đặc như bầy thiêu thân, ùn ùn như kiến như mối”, “Tôi tớ mang của cải về nhiều như ong đi chuyển nước, như vò vẽ đi chuyển hoa, như bầy trai gái đi giếng làng cõng nước.”, “Thế là bà con xem, nhà Đăm Săn đông ngịt khách,tôi tớ chật ních cả nhà ngoài”, “ Chàng mở tiệc ăn uống linh đình, thịt lợn thịt trâu ăn không ngớt. Thịt lợn ăn đến cháy đen hết ống le, thịt dê ăn đến cháy đen hết ống lồ ô. Tiết bò tiết trâu đọng đen khắp sàn hiên, dây cồng dây chiêng dăng như mạng nhện, chỉ vàng chỉ đỏ như hoa dam piết”
     So sánh, phóng đại cũng xuất hiện trong lời của các nhân vật. Ví như trong lời của Mtao Mxây: “Ta như gà làng mới mọc cựa kliê, như gà rừng mới mọc cựa êchăm", trong lời của Đăm Săn: “Rượu bảy ché, trâu bảy con để dâng thần, cầu cho ta được bình yên vô sự, nạn khỏi tai qua, lớn lên như sông nước, cao lên như cây rừng, không còn ai bì kịp.”, “Hãy đánh lên tất cả cho ở dưới vỡ toác các cây đòn ngạc, cho ở trên gãy nát các cây xà ngang, cho tiếng chiêng vang vọng khắp đó đây, khiến voi, tê giác trong rừng quên không cho con bú, ếch nhái dưới gầm sàn, kì nhông ngoài bãi phải ngừng kêu, tất cả đều ngày đêm lặng thinh để nghe tiếng chiêng ăn đông uống vui như mừng mùa khô năm mới của ta vậy.”
   Khi đọc đoạn trích, ta cũng cần quan tâm tới đối tượng được so sánh và đối tượng đem ra so sánh. Đối tượng được so sánh ở đây chủ yếu là nhân vật Đăm Săn. Đăm Săn là nhân vật được miêu tả bằng nhiều câu văn có biện pháp so sánh, phóng đại. Ví như: “Một lần xốc tới, chàng vượt một đồi tranh. Một lần xốc tới nữa, chàng vượt một đồi lồ ô. Chàng chạy vun vút qua phía đông, vun vút qua phía tây”, “Chàng múa trên cao, gió như bão. Chàng múa dưới thấp, gió như lốc. Chòi lẫm đổ lăn lóc. Cây cối chết rụi. Khi chàng múa dưới thấp, vang lên tiếng đĩa khiên đồng. Khi chàng múa trên cao, vươn lên tiếng đĩa khiên kênh. Khi chàng múa chạy nước kiệu, quả núi ba lần rạn nứt, ba đồi tranh bật rễ bay tung”, “Rõ ràng là tù trưởng Đăm Săn đang giàu lên, chiêng lắm, la nhiều. Rõ ràng là Đăm Săn có chiêng đống voi bầy, có bạn bè như nêm như xếp”...Đối tượng được so sánh có khi là Mtao Mxây: “Khiên hắn tròn như đầu cú, gươm hắn óng ánh như cái cầu vồng. Trông hắn dữ tợn như một vị thần”.  Khung cảnh làm nổi rõ nhân vật cũng là đối tượng được so sánh: “Đoàn người đông như bầy càtong, đặc như bầy thiêu thân, ùn ùn như kiến như mối”, “Tôi tớ mang của cải về nhiều như ong đi chuyển nước, như vò vẽ đi chuyển hoa, như trai gái đi giếng làng cõng nước.”
Đối tượng đem ra so sánh là các hình ảnh, sự vật chủ yếu lấy ra từ thế giới tự nhiên, từ vũ trụ ( đầu cú, cầu vồng, quả mướp khô, bão, lốc, voi, sấm, ong, vò vẽ, chim ghếch, hoa dam piết..).  Như thế hàm ý của tác giả dân gian là muốn lấy thiên nhiên, vũ trụ để “đo” kích cỡ, tầm vóc của con người.
     Từ ngữ trong các câu văn so sánh, phóng đại là những từ ngữ giàu giá trị gợi hình, biểu cảm, đặc biệt có sự xuất hiện của nhiều từ láy. Ví như: “gươm hắn óng ánh như cái cầu vồng”, “Khiên hắn kêu lạch xạch như quả mướp khô”, “ Chàng chạy vun vút qua phía đông, vun vút qua phía tây”, “Đoàn người đông như bầy càtong, đặc như bầy thiêu thân, ùn ùn như kiến như mối”, “đôi mắt long lanh  như mắt chim ghếch ăn hoa tre”, “hơi thở chàng ầm ầm tựa sấm dậy”...
   Về cấu trúc câu, các câu văn so sánh, phóng đại có khi là câu ngắn. Ví dụ: “Một lần xốc tới, chàng vượt một đồi tranh. Một lần xốc tới nữa, chàng vượt một đồi lồ ô. Chàng chạy vun vút qua phía đông, vun vút qua phía tây”, “Chàng múa trên cao, gió như bão. Chàng múa dưới thấp, gió như lốc. Chòi lẫm đổ lăn lóc. Cây cối chết rụi”
Nhưng có khi tác giả dân gian lại dùng câu văn dài, nhiều vế, nhiều so sánh, nhiều lần phóng đại để làm nổi rõ một đối tượng. Ví dụ: “Đoàn người đông như bầy càtong, đặc như bầy thiêu thân, ùn ùn như kiến như mối”, “Ngực quấn chéo một tấm mền chiến, mình khoác một tấm áo chiến, tai đeo nụ, sát bên mình nghênh ngang đủ giáo gươm, đôi mắt long lanh  như mắt chim ghếch ăn hoa tre, chàng Đăm Săn hiện ra là một trang tù trưởng mới giàu lên, đang tràn đầy sức trai, tiếng tăm lừng lẫy”, “ Làm sao mà có được một tù trưởng giàu có, đầu đội khăn nhiễu, vai mang nải hoa, đánh đâu đập tan đó, vây đâu phá nát đó như chàng?”
    Những câu văn so sánh, phóng đại được dùng chủ yếu là các câu kể.
2.2.3. Hiệu quả của nghệ thuật so sánh, phóng đại trong đoạn trích
      Nghệ thuật so sánh, phóng đại đã mang lại hiệu quả biểu đạt cao và tạo cho đoạn trích sức hấp dẫn đặc biệt. Trước hết, nghệ thuật so sánh, phóng đại đã làm nổi bật đối tượng được miêu tả. Qua so sánh, phóng đại, nhân vật, khung cảnh hiện lên rõ nét, cụ thể, sinh động. Ví như sự thấp kém, dữ tợn của Mtao Mxây hiện lên rất rõ qua các câu văn: “Trông hắn dữ tợn như một vị thần”, “Khiên hắn kêu lạch xạch như quả mướp khô”. Đặc biệt, nhờ nghệ thuật so sánh, phóng đại mà vẻ đẹp của nhân vật chính (Đăm Săn) được khắc họa rõ nét. Người đọc hiểu rõ sức mạnh của Đăm Săn trong cuộc chiến với kẻ thù qua những câu văn: “Một lần xốc tới, chàng vượt một đồi tranh. Một lần xốc tới nữa, chàng vượt một đồi lồ ô. Chàng chạy vun vút qua phía đông, vun vút qua phía tây”, “Chàng múa trên cao, gió như bão. Chàng múa dưới thấp, gió như lốc. Chòi lẫm đổ lăn lóc. Cây cối chết rụi. Khi chàng múa dưới thấp, vang lên tiếng đĩa khiên đồng. Khi chàng múa trên cao, vươn lên tiếng đĩa khiên kênh. Khi chàng múa chạy nước kiệu, quả núi ba lần rạn nứt, ba đồi tranh bật rễ bay tung”. Và vẻ đẹp ngoại hình, sức vóc, uy danh của Đăm Săn cũng hiện lên rõ nét qua các câu văn: “Làm sao mà có được một tù trưởng giàu có, đầu đội khăn nhiễu, vai mang nải hoa, đánh đâu đập tan đó, vây đâu phá nát đó như chàng?”, “Vì vậy danh vang đến thần, tiếng lừng khắp núi, đông tây đâu đâu cũng nghe danh tiếng Đăm Săn”, “Ngực quấn chéo một tấm mền chiến, mình khoác một tấm áo chiến, tai đeo nụ, sát bên mình nghênh ngang đủ giáo gươm, đôi mắt long lanh như mắt chim ghếch ăn hoa tre, chàng Đăm Săn hiện ra là một trang tù trưởng mới giàu lên, đang tràn đầy sức trai, tiếng tăm lừng lẫy.”, “Bắp chân chàng to bằng cây xà ngang, bắp đùi chàng to bằng ống bễ, sức chàng ngang sức voi đực, hơi thở chàng ầm ầm tựa sấm dậy, chàng nằm sấp thì gãy gầm sàn, chàng nằm ngửa thì gãy xà dọc: Đăm Săn vốn đã ngang tàng từ trong bụng mẹ”
  Dù so sánh, phóng đại được dùng để miêu tả Mtao Mxây hay để miêu tả khung cảnh thì mục đích cuối cùng vẫn là làm nổi bật hình tượng nhân vật chính - người anh hùng Đăm Săn. Đăm Săn mạnh mẽ, tài năng, uy danh trong khung cảnh hào hùng, bên sự kém cỏi, yếu thế của kẻ thù. Và tác giả dân gian cũng đã dùng rất nhiều câu văn so sánh, phóng đại để miêu tả trực tiếp vẻ đẹp lí tưởng của người anh hùng Đăm Săn. Đoạn trích đã đem lại cho ta những cách nhìn độc đáo về người anh hùng Đăm Săn trong chiến công bảo vệ buôn làng, đem lại bình yên cho bộ tộc. Đó là vẻ đẹp của sức mạnh, vẻ đẹp thần thánh, siêu phàm đúng với tính chất hùng tráng, mang tầm vóc vũ trụ của nhân vật.
    Nghệ thuật so sánh, phóng đại cũng góp phần thể hiện rõ thái độ của người kể chuyện (tác giả dân gian). Đó là thái độ chế giễu sự kém cỏi, dữ tợn, yếu thế của Mtao Mxây: “Trông hắn dữ tợn như một vị thần”, “Khiên hắn kêu lạch xạch như quả mướp khô”. Đó là thái độ ngợi ca vẻ đẹp của sức vóc, tài năng, ngợi ca uy danh của Đăm Săn: “Làm sao mà có được một tù trưởng giàu có, đầu đội khăn nhiễu, vai mang nải hoa, đánh đâu đập tan đó, vây đâu phá nát đó như chàng?”, “Vì vậy danh vang đến thần, tiếng lừng khắp núi, đông tây đâu đâu cũng nghe danh tiếng Đăm Săn”, “Ngực quấn chéo một tấm mền chiến, mình khoác một tấm áo chiến, tai đeo nụ, sát bên mình nghênh ngang đủ giáo gươm, đôi mắt long lanh  như mắt chim ghếch ăn hoa tre, chàng Đăm Săn hiện ra là một trang tù trưởng mới giàu lên, đang tràn đầy sức trai, tiếng tăm lừng lẫy”. Tác giả dân gian kể chuyện về Đăm Săn với niềm tự hào bởi vẻ đẹp của Đăm Săn là sự hội tụ, sự kết tinh vẻ đẹp của cả cộng đồng.
     Nghệ thuật so sánh, phóng đại làm cho đoạn văn trở nên sinh động, hấp dẫn, tạo nên lối trì hoãn sử thi, lôi cuốn sự chú ý của mọi người. Lời kể chuyện hấp dẫn cùng những câu văn so sánh, phóng đại tạo được dấu ấn đặc sắc, chứa đựng những giá trị nhân văn đặc trưng của sử thi.
    Sử thi anh hùng Đăm Săn quả thật đã hình thành nên ý thức và tình cảm cộng đồng vững bền của dân tộc Ê-đê, trở thành di sản quí báu của Tây Nguyên và của dân tộc Việt Nam.
2.2.4. Lí giải vì sao so sánh, phóng đại xuất hiện nhiều trong đoạn trích
      Đoạn trích Chiến thắng MtaoMxây sử dụng rất nhiều câu văn so sánh, phóng đại, tạo nên sức hấp dẫn riêng, góp phần thể hiện tư tưởng tình cảm của tác giả dân gian. Vì sao đoạn văn này lại có nhiều so sánh, phóng đại như vậy?
      Sở dĩ so sánh, phóng đại xuất hiện nhiều trong đoạn trích vì đây là đoạn trích ngợi ca vẻ đẹp của người anh hùng, ngợi ca sức mạnh, chiến thắng, uy danh của người anh hùng nên phải dùng nhiều câu văn giàu hình ảnh để nâng cao tầm vóc của người anh hùng. Vì vậy sử dụng những câu văn so sánh, phóng đại là một cách để  tác giả dân gian tạo ra sức sống lâu bền của nhân vật anh hùng trong lòng mọi người. Mặt khác, đoạn trích này là một trong những đoạn trích tiêu biểu của sử thi Đăm Săn, thể hiện rõ thi pháp sử thi nên trong đoạn trích này tác giả dân gian đã sử dụng nhiều câu văn so sánh, phóng đại.
III. Kết luận
        Chuyên đề này chỉ là một sự cảm nhận riêng của người viết về nghệ thuật so sánh, phóng đại trong đoạn trích Chiến thắng Mtao Mxây (Trích Đăm Săn - sử thi Tây Nguyên). Chuyên đề không đi sâu nghiên cứu mọi giá trị của đoạn trích, của tác phẩm. Chuyên đề vẫn còn nhiều thiếu sót, hạn chế. Rất mong nhận được sự quan tâm, góp ý của bạn bè đồng nghiệp để chuyên đề được hoàn thiện hơn.
                                                                                  
                                                                                   Can Lộc tháng 12 năm 2019
 
 
 

Tải về

Từ site Trường THPT Nghèn, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh:
( Dung lượng: 79.00 KB )

  • Phiên bản: N/A
  • Tác giả: N/A
  • Website hỗ trợ: N/A
  • Cập nhật: 31/12/2019 17:19
  • Thông tin bản quyền: N/A
  • Đã tải về:
    4
Đánh giá
Bạn đánh giá thế nào về file này?

Hãy click vào hình sao để đánh giá File
 

VĂN BẢN MỚI

Số: 3313/BGDĐT-GDĐH
Tên: (Điều chỉnh lịch triển khai công tác tuyển sinh)

Ngày BH: (28/08/2020)

Số: 61 /KH-THPTN
Tên: (Thực hiện công văn chỉ đạo Số: 611/SGDĐT-GDPT, ngày 16/4/2020 và các công văn hướng dẫn của Sở về việc dạy học qua Internet trong thời gian qua, Trường THPT nghèn xây dựng quy định về việc dạy học qua Internet trong thời gian tới như sau:)

Ngày BH: (18/04/2020)

Số: Số: 239-KH/TWĐTN-TNTH
Tên: (KẾ HOẠCH Tổ chức Cuộc thi tìm hiểu lịch sử, văn hóa dân tộc “Tự hào Việt Nam” lần thứ III, năm học 2019 - 2020)

Ngày BH: (18/10/2019)

Số: /KHNH20192020
Tên: (Kế hoạch năm học 2019 - 2020)

Ngày BH: (10/09/2019)

Số: K/HLS
Tên: (I. MỤC ĐÍCH YÊU CẦU. II. NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP, THỜI GIAN, HOẠT ĐỘNG)

Ngày BH: (27/11/2018)

Số: KẾ HOACH NGOẠI KHÓA lLỊCH SỬ 2018/06/KH-LS
Tên: (GIÁO DỤC TRUYỀN THỒNG YÊU NƯỚC CHO ĐOÀN VIÊN THANH NIÊN QUA DI SẢN VÀ DANH NHÂN ĐỊA PHƯƠNG I. MỤC ĐÍCH II. PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH III. CƠ CẤU GIẢI THƯỞNG)

Ngày BH: (02/02/2018)

Số: Số: 28/QĐ-THPTN
Tên: (Quyết định thành lập BCĐ viết Kỷ yếu, hướng tới kỷ niệm 30 năm ngày thành lập Trường THPT Nghèn 1988-2018)

Ngày BH: (20/05/2017)

Số: Số: 29/QĐ-THPTN
Tên: (Quyết định thành lập Ban chỉ đạo xây dựng truyền thống, hướng tới kỷ niệm 30 năm ngày thành lập Trường THPT Nghèn 1988-2018)

Ngày BH: (20/05/2017)

Số: QUY ĐỊNH Về đạo đức nhà giáo- Số: 16/2008/QĐ-BGDĐT
Tên: (QUYẾT ĐỊNH Ban hành Quy định về đạo đức nhà giáo)

Ngày BH: (16/04/2008)

Số: /QĐ-THPTN
Tên: (Quy tắc ứng xử trường THPT Nghèn)

Ngày BH: (06/03/2017)

Danh mục

Thư viện hình ảnh

  Hoạt động

-1 photos | 2103 view

  Giải trí

1 photos | 1948 view

  Kỷ yếu

0 photos | 756 view

Thống kê

  • Đang truy cập: 7
  • Hôm nay: 947
  • Tháng hiện tại: 67111
  • Tổng lượt truy cập: 3274713

Hỗ trợ online

Võ Đức Ân
0964867606